تغییر پروتکل نمایش بین X11 و Wayland در فدورا تأثیر مستقیمی بر سازگاری نرمافزارها، عملکرد گرافیکی و دسترسی به برخی ویژگیهای سیستم دارد. برای کاربرانی که به پشتیبانی نرمافزاری خاصی مثل اشتراکگذاری صفحه در زوم، تنظیمات پیشرفته مانیتور یا اجرای برنامههای قدیمی نیاز دارند، انتخاب پروتکل درست اهمیت بالایی دارد. در ادامه، دستورالعملهای کامل برای شناسایی پروتکل فعلی، تغییر جلسه (session) و رفع مشکلات رایج در فدورا ورکاستیشن، KDE Plasma و سایر محیطهای دسکتاپ آورده شده است.
بررسی نوع جلسه فعلی (X11 یا Wayland)
گام ۱: ترمینال را باز کنید و این دستور را وارد کنید:
echo $XDG_SESSION_TYPEاین دستور یا x11 یا wayland را نشان میدهد که بیانگر پروتکل فعال شماست.
گام ۲: همچنین میتوانید با استفاده از دستور زیر و شناسایی شناسه جلسه، نوع جلسه را بررسی کنید:
loginctl
loginctl show-session <SESSION_ID> -p Typeجایگزین <SESSION_ID> شناسه جلسه خود را قرار دهید. این دستور نوع جلسه را نشان میدهد.
تغییر بین X11 و Wayland در GNOME (فدورا ورکاستیشن)
گام ۱: ابتدا کارهای خود را ذخیره کرده و از جلسه فعلی خارج شوید.
گام ۲: در صفحه ورود (GDM)، روی نام کاربری خود کلیک کنید. قبل از وارد کردن رمز عبور، به دنبال آیکون چرخدنده یا تنظیمات در پایین سمت راست پنجره ورود باشید.
گام ۳: روی آیکون چرخدنده کلیک کنید و گزینههای جلسه را مشاهده کنید، معمولاً شامل موارد زیر است:
- GNOME (جلسه Wayland)
- GNOME on Xorg (جلسه X11)
- GNOME Classic و دیگر گزینههای نصب شده
گام ۴: جلسه مورد نظر را انتخاب، رمز عبور را وارد و وارد شوید. این انتخاب فقط برای همان ورود معتبر است و برای ورود بعدی باید دوباره انتخاب شود.
گام ۵: اگر آیکون چرخدنده یا گزینهها را نمیبینید، بررسی کنید فایلهای جلسه موجود باشند:
- برای Wayland: فایل
/usr/share/wayland-sessions/gnome.desktop - برای X11: فایل
/usr/share/xsessions/gnome-xorg.desktop
اگر فایلها موجود نیستند، با استفاده از dnf بستههای GNOME را دوباره نصب کنید.
تغییر بین X11 و Wayland در KDE Plasma (فدورا KDE Spin)
گام ۱: از جلسه فعلی KDE خارج شوید.
گام ۲: در صفحه ورود SDDM، نام کاربری خود را انتخاب کنید. در پایین سمت چپ یا راست صفحه، گزینه انتخاب جلسه را ببینید و روی آن کلیک کنید تا گزینههای زیر نشان داده شوند:
- Plasma (Wayland)
- Plasma (X11)
گام ۳: اگر جلسه X11 نیست، آن را نصب کنید:
sudo dnf install plasma-workspace-x11 kwin-x11گام ۴: سیستم را ریبوت یا دوباره لاگین کنید. حالا باید هر دو گزینه X11 و Wayland را ببینید.
توجه: KDE Plasma 6 و نسخههای جدیدتر معمولاً Wayland را به صورت پیشفرض فعال دارند. در برخی موارد ممکن است نیاز باشد چند بار ریبوت کنید تا گزینه X11 ظاهر شود. مشکلاتی مانند نبود تصویر پسزمینه یا عدم شناسایی مانیتور خارجی ممکن است رخ دهد که با ریبوت کامل حل میشود.
تنظیم پیشفرض جلسه برای ورود خودکار
گام ۱: اگر از ورود خودکار استفاده میکنید، فدورا ممکن است انتخاب جلسه قبلی را ذخیره نکند. برای تعیین پیشفرض، تنظیمات نمایشگر را ویرایش کنید.
گام ۲: برای SDDM (KDE) در فایل /etc/sddm.conf یا /etc/sddm.conf.d/ خط زیر را اضافه یا تغییر دهید:
[General]
DisplayServer=x11فایل را ذخیره کرده و سیستم را ریبوت کنید تا X11 به عنوان پیشفرض انتخاب شود.
گام ۳: برای GDM (GNOME)، فایل /etc/gdm/custom.conf را باز کرده و خط زیر را تنظیم کنید:
WaylandEnable=trueاگر میخواهید X11 را اجباری کنید، مقدار را به false تغییر دهید. سپس ذخیره و ریبوت کنید.
تغییر پروتکل نمایش در سایر محیطهای دسکتاپ
- در محیطهایی مثل MATE یا XFCE، معمولاً X11 به صورت پیشفرض فعال است.
- اگر صفحه ورود گزینه انتخاب جلسه ندارد، مطمئن شوید فایلهای جلسه در مسیرهای
/usr/share/xsessions/یا/usr/share/wayland-sessions/موجود باشند. - نصب یا بهروزرسانی بسته محیط دسکتاپ میتواند فایلهای جلسه را بازیابی کند.
- برای تنظیمات پیشرفته، فایل
/etc/sysconfig/desktopرا به صورت روت ویرایش کنید و متغیرهایDESKTOPوDISPLAYMANAGERرا تعیین کنید که فقط روی حسابهای جدید تأثیر دارد.
رفع مشکلات رایج هنگام تغییر بین X11 و Wayland
- جلسه نمایش داده نمیشود: مطمئن شوید بستههای مورد نیاز نصب شده و سیستم بهروز است. پس از نصب، ریبوت کنید.
- صفحه سیاه یا قفل شده: چند بار ریبوت کنید. اگر مشکل ادامه داشت، به جلسه قبلی بازگردید.
- سازگاری نرمافزار: برخی برنامهها مثل نسخههای خاص زوم یا نرمافزارهای ضبط صفحه به X11 نیاز دارند. در Wayland، این برنامهها از طریق XWayland اجرا میشوند که ممکن است محدودیتهایی داشته باشد.
- اشتراکگذاری صفحه و دسکتاپ ریموت: X11 پشتیبانی قابل اطمینانتری دارد. در Wayland ممکن است نیاز به پیکربندی اضافی (مثلاً فعالسازی PipeWire در زوم) باشد.
- مشکلات پیکربندی مانیتور: Wayland برخی امکانات پیشرفته را به دلایل امنیتی محدود میکند؛ برای کنترل بیشتر بهتر است X11 را انتخاب کنید.
بررسی پروتکل فعال در زمان اجرا
برای اطمینان از پروتکل فعال، در ترمینال دستورهای زیر را بزنید:
echo $WAYLAND_DISPLAY
echo $DISPLAYاگر WAYLAND_DISPLAY مقدار دارد، شما در جلسه Wayland هستید. اگر فقط DISPLAY مقدار دارد، جلسه X11 فعال است. برخی برنامهها ممکن است در Wayland از طریق XWayland اجرا شوند که میتوانید با ابزارهایی مثل xwininfo یا xprop بررسی کنید.
خلاصه:
تغییر بین X11 و Wayland در فدورا آسان است اگر بدانید کجا گزینه انتخاب جلسه را پیدا کنید و چگونه بستههای لازم را نصب کنید. در صورت بروز مشکل، بررسی نوع جلسه و بهروزرسانی سیستم اغلب راهحل است. برای نیازهای سازگاری پایدار، X11 همچنان در دسترس است، اما Wayland با هر نسخه جدید فدورا از پایداری و ویژگیهای بیشتری برخوردار میشود.
