در دنیای برنامهنویسی، صدها، بلکه هزاران زبان وجود دارد. برخی فهرستها بیش از ۹۰۰۰ زبان را نام میبرند، هرچند بیشتر برنامهنویسان تنها با چند مورد از آنها کار کردهاند. بسیاری از زبانهای دیگر عجیب، منسوخ یا کاملاً غیرعادی هستند. در این مطلب با نمونههایی آشنا میشوید که نشان میدهند خلاقیت در طراحی زبانها تا کجا میتواند پیش برود — از زبانهایی پر از پرانتز گرفته تا زبانهایی که با رنگ یا حتی فضای خالی کدنویسی میکنند.
Lisp — زبانی که همه چیز در آن فهرست است
Lisp از قدیمیترین زبانهای در حال استفاده است که نخستین بار در سال ۱۹۶۰ معرفی شد. نام آن از عبارت “List Processing” گرفته شده است. کدهای Lisp با پرانتزهای متعدد احاطه شدهاند، چیزی که باعث شده برخی آن را “زبان پر از پرانتزهای آزاردهنده” بنامند.
نمونه کد زیر تابعی بازگشتی برای محاسبه فاکتوریل است:
(defun factorial (n)
(if (zerop n) 1
(* n (factorial (1-n)))))در Lisp تمایزی میان داده و کد وجود ندارد؛ هر دو یکسان و در قالب “s-expression” تعریف میشوند. این ساختار مینیمالیستی باعث شده Lisp را “زیباترین زبان برنامهنویسی” بنامند. نسخههایی مانند Emacs Lisp و Arc (که وبسایت Hacker News را پشتیبانی میکند) از معروفترین مشتقات آن هستند.
Prolog — پیشگام هوش مصنوعی
Prolog از رویکردی منطقی استفاده میکند و به جای تعریف مراحل اجرای برنامه، روابط و قوانین را توصیف میکند. برای مثال:
child(john,sue).
parent(Y,X) :- child(X,Y).با اجرای پرسشی مانند:
?- parent(sue,john).نتیجه true بازمیگردد. این زبان برای حل مسائل منطقی مانند پازلهای کلاسیک بسیار مناسب است و زیربنای بسیاری از سیستمهای اولیه هوش مصنوعی محسوب میشود.
Befunge — زبانی با کد دوبعدی
در Befunge، کدها بهجای خطوط متوالی، در یک شبکه دوبعدی نوشته میشوند. مثلاً:
۰"!dlroW ,olleH"v
> , v
| : <
@این کد “Hello, World!” را چاپ میکند. دستور @ در پایین نشاندهنده پایان برنامه است.
Befunge با استفاده از فلشها جهت اجرای برنامه را تعیین میکند و ساختاری پشتهای دارد. نتیجه، زبانی است که بیشتر شبیه پازل یا هنر ASCII است تا ابزار عملی توسعه نرمافزار.
Piet — برنامهنویسی با رنگ و هنر
Piet از آثار هنری “پیت موندریان” الهام گرفته است. در این زبان، بلوکهای رنگی و تغییر بین آنها نشاندهنده دستورات هستند. هر تغییر در رنگ و روشنایی معنای خاصی دارد.
کدهای Piet شبیه نقاشیهای انتزاعیاند و بیشتر برای نمایش خلاقیت به کار میروند تا تولید نرمافزار کاربردی.
Whitespace — زبان نامرئی
در Whitespace، تنها کاراکترهای فاصله، تب و خط جدید معنی دارند و تمام نویسههای دیگر نادیده گرفته میشوند. نتیجه این است که کدها ظاهراً خالی به نظر میرسند!
این زبان از پشته برای پردازش داده استفاده میکند و حتی میتوان آن را درون زبانهای دیگر “مخفی” کرد، چون سایر زبانها کاراکترهای فضای خالی را نادیده میگیرند.
Shakespeare — زبان شاعرانه
در این زبان، کدها مانند نمایشنامههای شکسپیر نوشته میشوند:
Enter Hamlet and Juliet.
Act I: The Only Act.
Hamlet: Thou art as lovely as the sum of yourself and a cat.
Juliet: Speak your mind.
در این مثال، متغیرها شخصیتهای نمایش هستند و دستورات در قالب جملات شبهادبی بیان میشوند. هدف Shakespeare بیشتر نمایش خلاقیت است تا کاربرد واقعی.
JSFuck — جاوااسکریپتی با شش کاراکتر
JSFuck نسخهای رمزگونه از جاوااسکریپت است که تنها از شش کاراکتر []()!+ استفاده میکند. این زبان هر برنامه جاوااسکریپت را به رشتهای طولانی و غیرقابل خواندن تبدیل میکند که همچنان قابل اجراست. برای مثال، برنامه “Hello World” در JSFuck بیش از ۳۰۰۰ کاراکتر دارد!
💡 جمعبندی
این زبانها اگرچه کاربرد عملی چندانی ندارند، اما نشان میدهند که برنامهنویسی میتواند نوعی هنر، بازی فکری یا حتی طنز باشد. هر یک از آنها یادآور این نکتهاند که خلاقیت، منطق و زیبایی میتوانند همزمان در دنیای کد وجود داشته باشند.
